Gmina Dębica, Głobikowa
charakterystyka regionu i miejscowości

kliknij, aby przejść do publikacji kliknij, aby przejść do publikacji kliknij, aby przejść do publikacji kliknij, aby przejść do publikacji kliknij, aby przejść do publikacji kliknij, aby przejść do publikacji
zobacz zdjęcia mieszkańców Głobikowej po wojnie w roku 1945

Gmina Dębica

Herb Gminy Dębica

Gmina Dębica została utworzona w roku 1975. Po reformie administracyjnej Polski w roku 1999, w stanie nie zmienionym weszła w skład powiatu dębickiego leżącego w granicach województwa podkarpackiego. Obszar objęty granicami administracyjnymi gminy zajmuje 137,6 km2 w tym 39,3 km2 stanowią lasy. W skład gminy wchodzi 14 wsi otaczających miasto Dębicę: Podgrodzie, Latoszyn, Gumniska, Braciejowa, Głobikowa, Stasiówka, Stobierna, Nagawczyna, Zawada, Pustynia, Kędzierz, Brzeźnica, Paszczyna, Pustków; o łącznej liczbie ludności ok. 23700 (w 2000 r.). Gminę tworzy 19 sołectw położonych na pograniczu dwóch malowniczych krain geograficznych: Kotliny Sandomierskiej na północy i Pogórza Karpackiego na południu.

Położenie geograficzne gminy sprawia, że jej krajobraz jest bardzo zróżnicowany. Na północy, w obszar gminy wchodzi Rynna Podkarpacka i Dolina Dolnej Wisłoki, natomiast na południu występuje fragment Pogórza Strzyżowskiego. Obie jednostki wykazują odmienną budowę geologiczną. Duża różnica odporności ich skał uwarunkowała powstanie dużego kontrastu rzeźby tych terenów. Podstawowym składnikiem skalnego Pogórza jest tzw. flisz karpacki. Jest to niejednorodna, krucha, łatwo rozsypująca się osadowa mieszanina: łupków, rogowców, margli, glin, iłów, zlepieńców i piaskowców.

Fragment panoramy Głobikowej na stronę zachodnią, fot. G. Wadas Ukształtowanie terenu na tym obszarze Karpat Zewnętrznych charakteryzuje się typowo podgórską rzeźbą z szerokimi grzbietami wzniesień, z zaokrąglonymi i spłaszczonymi szczytami (spłaszczone wzniesienie Głobikowej – 452 m n.p.m. i Stasiówce) oraz obszernymi płaskodennymi dolinami rzek (dolina rzeki Ostra przepływająca przez wsie Braciejowa, Gumniska i Latoszyn). Stoki wzniesień są łagodne, rzadko strome, o niewielkiej różnicy poziomu.

Południowy region gminy, leżący na Pogórzu cechuje niższa średnia roczna temperatura powietrza (6 – 8 oC), większa wilgotność, rosnąca wraz ze wzrostem wysokości nad poziom morza suma opadów atmosferycznych (700 – 850 mm rocznie), dłuższy czas zalegania pokrywy śnieżnej (60 dni), średnie roczne zachmurzenie 65 – 68%, wiatr wiejący głównie z południa i południowego zachodu, w sezonie zimowym często występują zawieje i zamiecie uniemożliwiające przejazd pojazdów samochodowych do miejscowości najwyżej położonych (Głobikowa, Stasiówka)

Warunki glebowe Gminy Dębica oznaczają się dużą różnorodnością. Zróżnicowanie to spowodowane jest rzeźbą terenu, warunkami hydrologicznymi oraz użytkowaniem ziemi. Skałami macierzystymi dla gleb wykształconych w obrębie Pogórza Strzyżowskiego są gliny, gliny piaszczyste i pyły. W większości są to gleby brunatne i kwaśne, podatne na erozję. Zaliczane są do III i IV klasy gruntów. Użytkowane są pod uprawy zbożowe i okopowe, a znaczną ich powierzchnię porasta las.

Bukowy las jesienią w okolicy Głobikowej, fot. W . Wadas W południowej, podgórskiej części Gminy Dębica lasy bukowe będące żyzną buczyną karpacką występują w regionie Braciejowej. Są to żyzne lasy rosnące na ziemiach brunatnych. Warstwę drzew tworzy buk z domieszką jodły, klonu, jaworu,. W skromnym podszyciu rosną: bez koralowy, leszczyna. Lasy są bogate w różne odmiany grzybów jadalnych.

Świat zwierzęcy zwłaszcza Pogórza jest bardzo bogaty. Spotkać tu można dziki, lisy, borsuki, kuny leśne oraz salamandry – świadczące o wysokiej czystości środowiska naturalnego tych terenów. Bardziej pospolite są zające, wiewiórki, krety, jeże, łasice, tchórze. W pobliżu wód natknąć się można na wydry oraz piżmowce. Bogaty jest świat ptaków. Żyją tu kuropatwy, bażanty sowy, pliszki, czyże, gile.

Na terenie południowym Gminy Dębica istnieje rezerwat przyrody leżący w paśmie wzniesień na północno – zachodniej części Pogórza Strzyżowskiego. Jest to kompleks leśny w uroczysku zwanym „Zamczysko”, obejmujący część wsi Braciejowa, o powierzchni około 65 ha. Cel ochronny tego rezerwatu to zachowanie dobrze wykształconego zbiorowiska żyznej buczyny karpackiej w formie podgórskiej ze starodrzewem bukowym i stanowiskiem kłokoczki południowej oraz chronionych gatunków: buławnika mieczolistnego, wawrzynka wilczełyko, bluszczu pospolitego.



Głobikowa

Panorama Głobikowej na stronę północną, fot. G. Wadas Głobikowa to rozległa wioska na płaszczowinie podgórskiej, położona na wysokości od 360 do 460 m n.p.m. w południowo – zachodniej części Pogórza Strzyżowskiego należącego do Pogórza Karpackiego (najwyżej położona wieś w Gminie Dębica).

Głobikowa leży na styku czterech gmin: Dębicy, Ropczyc, Brzostku i Pilzna. Odległość od siedziby gminy wynosi 17 km, a od najbliższych miejscowości – ok. 5,6 km, do biblioteki gminnej – ok. 7 km. Odległe położenie oraz trudne warunki życia powodują słabe zaludnienie (570 mieszkańców – wg danych z roku 2009). Pod względem gęstości zaludnienia wieś zajmuje ostatnie miejsce w gminie.

Powierzchnia wsi liczy 735,2 ha, w tym gruntów ornych jest 454 ha. Na jednej trzeciej rosną lasy. Znajduje się tutaj 175 gospodarstw rolnych. Zdecydowanie przeważają gospodarstwa o powierzchni od 2 do 5 ha (57%) oraz od 1 do 2 ha (36%).

Wieś składa się z kilku przysiółków: Górzyzna, Kamieniec, Podlas, Zalesie. W centrum wsi, przy drodze, znajdują się: Zespół Szkół im. Konstantego Leliwy Słotwińskiego (przedszkole, szkoła podstawowa, gimnazjum, szkolne schronisko młodzieżowe PTSM "Rozdzielnia Wiatrów"), kościół filialny pw. Matki Bożej Królowej Polski (wybudowany w latach 1977 – 1980 przez mieszkańców wsi, poświęcony przez ks. Arcybiskupa Jerzego Ablewicza), sklep spożywczo-przemysłowy Gminnej Spółdzielni, sklep spożywczo-przemysłowy prywatny, parking oraz przystanek PKS.

Wieża przekaźnikowa RTV GSM - przysiółek Kamieniec, fot. G. Wadas W przysiółku Kamieniec (ok. 0,5 km drogą od centrum wsi w kierunki wschodnim) znajdują się: górująca nad okolicą wieża przekaźnikowa, telekomunikacyjna (RTV i GSM), niegdyś wykorzystywana do utrzymywania łączności przez stacjonujące w okolicznym lesie wojska sowieckie; druga wieża - widokowa (20. metrowa) - postawiona w roku 2009 obok budynku schroniska, służy turystom i wszystkim odwiedzającym miejscowość, dwie kapliczki: murowana, św. Jana Nepomucena (druga połowa XIX wieku, obok wieży), przydrożna (nr 122) z lat dwudziestych XX wieku (na rozdrożu, obok przystanku PKS).

Około 400 m na zachód od centrum wsi, przy drodze głównej, znajduje się park podworski „Tomaszówka” (rejestr zabytków A-258). Obiekt w XIX wieku należał do rodziny Obażewskich. W XX wieku przejmuje go Padlewicz, a następnie Sandruszko. W 1920 roku nabywa go Stanisław Mączka. Jest to park krajobrazowy naturalistyczny z liczącym kilkaset lat jesionem i aleją dębów uznawanych za pomniki przyrody.

Miejscowość charakteryzuje się wysokimi walorami przyrodniczymi, ze wszystkich stron otoczona jest lasami liściastymi, w których dominuje chroniona buczyna karpacka. Ze względu na bogatą faunę i florę oraz walory krajobrazowe tereny wokół Głobikowej zaliczono do obszaru chronionego (otulina) Carnorzecko – Strzyżowskiego Parku Krajobrazowego.

Struktura zawodowa mieszkańców wsi jest zróżnicowana. Głównie są to absolwenci różnych typów szkół zawodowych i średnich. Osoby te w większości są bezrobotne. Niemały procent wśród starszych mieszkańców wsi legitymuje się tylko wykształceniem podstawowym. Dopiero w ostatnich latach zauważa się znaczny wzrost liczby młodych ludzi, którzy kontynuują naukę w szkołach średnich oraz na wyższych uczelniach. Duży procent wykształconych ludzi opuszcza rodzinną wieś. Większość rolników mieszkających w Głobikowej to rolnicy dwuzawodowi, którzy w wyniku wzrostu bezrobocia utracili dodatkowe źródło dochodu w dębickim przemyśle. W związku z tym nisko obszarowe gospodarstwa nie dają wystarczającego dochodu dla utrzymania rodzin.



Pan Kazimierz Wójcik - sołtys wsi Głobikowa

Sołtysem wsi Głobikowa od roku 1986 jest pan Kazimierz Wójcik (rocznik 44). To oddany sprawom społecznym i rolniczym człowiek, który zasiadając w Radzie Gminy przyczynił się do wielu inwestycji i modernizacji na terenie wioski. Do najważniejszych można zaliczyć: budowa dróg do przysiółków Kamieniec, Zalas, Podlas oraz do wsi Głobikówka (1988r.), gazyfikacja wsi (1991 – 1992r.), wybudowanie studni głębinowej na potrzeby szkoły i okolicznych domów (1992r.), telefonizacja wsi (1998r.), budowa parkingu przykościelnego (1999r.), położenie warstwy asfaltowej na drogach do przysiółków – razem ok. 7 km (2000r. – 2005r.), dokończenie budowy drogi utwardzonej, krytej asfaltem łączącej Głobikową i Siedliska Bogusz (2006r.)

Skład Rady Sołeckiej wsi Głobikowa:
Marek Raś
Jan Pieniążek
Andrzej Matuszek
Bogdan Zieliński
Piotr Pociask

Planowane inwestycje na terenie wsi Głobikowa:
- stworzenie sieci wodociągowo - kanalizacyjnej z podłączeniem do miasta Dębica



Głobikowa - historia wsi

krzyż wotywny przydrożny  - Głobikowa, fot. G. Wadas Głobikowa zosta założona w XIV wieku, kiedy po przyłączeniu przez Kazimierza Wielkiego w latach 1341-1345 Rusi Czerwonej do Polski, ruch osadniczy znacznie się zwiększył. W źródłach pisanych nazwa Głobikowej pojawia się w XV wieku i wywodzi się przypuszczalnie od imienia Głobik, być może dawnego właściciela wsi. W czasach Jana Długosza - Głobikowa była własnością Jana Podgrodzkiego herbu Gryf. W końcu XV i na początku XVI wieku Gryfitów częściowo wyparli stąd Tarnowscy, następnie ród Siekluckich, Gamratów, Górskich, Tarłów, a w wieku XVIII – Słotwińskich.

Podstawowym zajęciem mieszkańców wsi było rolnictwo i hodowla bydła. Przeważała gospodarka czynszowa – następstwo wprowadzenia w życie zarządzeń prawa niemieckiego. Rolę uprawiano metodą trójpolówki, na wielką skalę karczowano lasy w celu uzyskania ziemi pod uprawę. Równocześnie pojawiają się pierwsze folwarki: najpierw sołtysie, później szlacheckie. Były one oparte na pańszczyźnianej pracy chłopa; aż do momentu uwłaszczenia, czyli do roku 1848. Chłopi odrabiali pańszczyznę przez 5 dni w tygodniu, oddawali też daniny, byli zobowiązani do dodatkowych prac, np. w czasie siewów i żniw (daremszczyzna). Płacili również dziesięcinę na rzecz kościoła.

kapliczka przydrożna św. Jana Nepomucena koło wieży przekaźnikowej na Kamieńcu, fot. G. Wadas Pod panowaniem austriackim, tj. po roku 1772, sytuacja chłopów się poprawiła, ale niekiedy tylko pod względem formalno – prawnym. Skrzywdzony chłop, w myśl patentów józefińskich, mógł się zwrócić do cyrkułu ze skargą na dziedzica. Skarg takich było sporo, a pochodziły między innymi od mieszkańców: Dębicy, Gumnisk, Latoszyna, Podgrodzia i Głobikowej. Z zapisów cyrkułu znana jest sprawa niejakiego Sokoła Michała, którego „kazali panowie przywiązać na Głobikowej do jedli i zapalili ogień pod nim i tak palili, że mu brzuch pękł i umarł za to, że przyszedł do pokoju pana w kaszkiecie”. Podobne przykłady znęcania się nad chłopami miały miejsce w Pustyni, Gumniskach i Wiewiórce.
Znacząca poprawa sytuacji bytowej mieszkańców nastąpiła dopiero w drugiej połowie XX wieku.

Słotwinówka, fot. G. Wadas Postępowym działaczem społecznym był Konstanty Leliwa Słotwiński (1793 – 1846), urodzony w Dąbrówce k. Tarnowa. Pod koniec swego życia wrócił na wieś do rodzinnego dworu w Głobikowej (rozebranego w czasie II wojny światowej) i chciał w swoim majątku znieść pańszczyznę, na co nie pozwoliły władze austriackie. Był znanym działaczem społecznym i niepodległościowym, uczestnikiem kampanii napoleońskiej. W Głobikowej napisał słynny „Katechizm poddanych galicyjskich” oraz podręcznik historii dla szkół pt. „Potok genealogiczny królów i książąt polskich”. W latach 1831 – 1834 pełnił funkcję dyrektora Zakładu Narodowego im. Ossolińskich we Lwowie, gdzie za drukowanie zakazanych przez zaborcę dzieł Mickiewicza i kolportaż nielegalnych odezw patriotycznych został aresztowany i wywieziony do twierdzy Kufstejnu w Austrii, skąd wrócił w 1843 roku. Zginął podczas powstania chłopskiego - rabacji galicyjskiej - w roku 1846 w swoim dworku, którego zarys fundamentów oraz park przydworski z grupą lip („słotwinówka”, rejestr zabytków A-265) pozostały w Głobikowej do dziś.

W czasie trwania drugiej wojny światowej na terenie Głobikowej i okolicznych miejscowości prowadzone były ciężkie walki pozycyjne.

Lata powojenne to ciężki okres przywracania żiemi pod użytkowanie rolne (rozminowywanie, wykrywanie niewybuchów i niewypałów, rekultywacja, zasiewy) oraz odbudowywanie doszczętnie znisczonych gospodarstw domowych.

Późniejszy okres włady ludowej przyniósł dalszy rozwój - choć powolny - infrasruktury wsi. W roku 1969 oddano do użytku nowy budynek szkoły tzw. "tysiąclatkę", a w grudniu 1971r. wsie: Głobikowa, Gębiczyna, Braciejowa i Połomia zostały zelektryfikowane. W maju 1972r. wybudowano utwardzoną drogę z Dębicy do Głobikowej i uruchomiono na tej trasie linię PKS. W 1992r., dzięki zaangażowaniu społeczności wiejskiej i pomocy finansowej Gminy Dębica, oddano do użytku gazociąg wiejski. Kolejną ważną datą w życiu wsi był rok 1998, w którym podłączono linię telefoniczną.


tekst opracowali: Grzegorz Wadas, Magda Górzan, Marcelina Boronowicz

Bibliografia:
Ginalska T. "Dębica i okolice", Dębica 2000
Gołąb E. Resler A. "Spacerkiem po gminie Dębica – przewodnik turystyczny", Dębica 1997
Pajura R. "Ziemia Dębicka - przewodnik turystyczny"
"Słownik geograficzno – krajoznawczy Polski", wyd. III zmienione, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 1998
"Karpackie Parki Krajobrazowe", Zespół Karpackich Parków Krajobrazowych, Krosno 1997
"Przyroda województwa tarnowskiego", pod red. Zięba A., Tarnów 1995

do góry strony